Top 10 sai lầm thường gặp về Bố trí & phong thuỷ là nhóm câu hỏi mà đội ngũ chúng tôi nhận nhiều nhất trong hộp thư tư vấn mỗi tháng. Sau hơn 300 căn hộ và nhà phố đã thiết kế, tụi em nhận ra một chuyện khá trái khoáy. Nhiều gia đình chi rất nhiều tiền cho nội thất, nhưng tối về nhà vẫn thấy ngột ngạt, khó ngủ, sinh hoạt bất tiện. Nguyên nhân hầu như không nằm ở ngân sách. Nó nằm ở việc kê sai vị trí những món đồ không hề đắt tiền.
Vì sao nhà mới đẹp mà ở vẫn bí
Chúng tôi không phải thầy phong thuỷ. Đội ngũ làm nghề thiết kế nội thất, chủ yếu nhà phố và căn hộ. Nên khi nghe khách nói “nhà đẹp mà sao vẫn bí”, tụi em nhìn bằng mắt nghề. Khí không lưu thông, tầm nhìn bị chặn, ánh sáng không tới được chỗ cần. Anh chị ở nhà chỉ thấy cảm giác khó chịu. Còn bên mình nhìn ra được nguyên nhân cụ thể trong vài phút đứng giữa phòng.
Có ba tình huống lặp đi lặp lại gần như mỗi tháng. Một, sofa quay lưng ra cửa. Gia chủ kê vậy để lấy tầm nhìn ra tivi hoặc cửa sổ. Ngồi xem thì đẹp, nhưng lưng luôn hướng về lối vào. Hai, đầu giường tựa kính. Chung cư có cửa sổ lớn nên chủ nhà kê sát luôn cho tiện. Ba, bếp đối thẳng cửa phòng ngủ. Căn hộ hai phòng ngủ nhỏ hay gặp kiểu này. Cửa buồng mở ra là thấy bếp, nằm trong phòng cũng ngửi được mùi hành phi của bữa sáng hôm sau.
Nhóm dễ mắc nhất thường là các bạn trẻ tự mua đồ về kê theo ảnh mạng. Cũng có khi là nhà mới bàn giao, có nhiều góc kê hơn gia chủ tưởng. Nhóm thứ ba bên mình gặp khá nhiều: nhà vẫn là nhà đó, chỉ đổi người ở, vậy mà bố trí cũ bỗng thành sai hết. Sinh hoạt mới, thói quen mới, nên vị trí đồ đạc cũng phải xếp lại.
Bên mình nói thẳng ranh giới cho dễ làm việc. Có những lỗi mang tính công năng rõ ràng: chắn gió, chắn sáng, mùi, ẩm, tiếng ồn, thao tác vướng. Cái đó sửa được và đáng sửa bằng tiền. Còn phần phong thuỷ nằm ở vùng tin – kiêng – cần kiểm chứng. Đội ngũ tôn trọng nhưng không dùng để hù khách. Ví dụ chuyện gương đối giường hay cửa thẳng cửa nghe thì huyền bí. Quay lại vẫn là những tác động thật: giật mình lúc đêm, gió lùa, mùi đọng. Bản thân tên gọi khác nhau thôi.
Bảng rà nhanh 10 lỗi trước khi đọc kỹ
Đây là bảng để anh chị soát nhanh trước khi đọc từng nhóm phía dưới. Thứ tự xếp mềm, theo mức độ phiền toái trong sinh hoạt hằng ngày. Bên mình cố tình để các ô lệch nhau vì mỗi lỗi có mức độ nặng nhẹ khác nhau tuỳ nhà.
- Cửa chính thẳng trục với cửa sau hoặc cửa WC: đứng giữa nhà thấy xuyên thẳng, gió lùa mạnh, bụi và tiếng ồn tới thẳng chỗ ngồi.
- Gương lớn đối diện cửa hoặc đối diện giường: ra vào hay giật mình, khó ngủ, gương còn tăng chói khi nắng hắt.
- Lối vào bí vì chậu cây to, kệ chắn đường: vào nhà phải né, cửa mở va chạm, khách tới thấy nặng nề.
- Đầu giường tựa kính, thiếu điểm tựa cứng: gối nóng, nghe rõ tiếng đường, kính hấp nóng buổi chiều.
- Giường sát vách WC chung hoặc tường ngoài: mùi ẩm, vết mốc chân tường, ga giường mau ẩm, dễ dị ứng.
- Kê giường lệch phòng theo ảnh mạng: đi lại loanh quanh giường, dây sạc vướng, tủ áo ở xa.
- Bếp – bồn rửa – tủ lạnh đấu thẳng hàng: nấu bị xoay người, nước văng ra sàn, tủ lạnh quá nhiệt.
- Giải bếp bằng mẹo như gương nhỏ, chuông gió: đồ thêm nhiều, thấy yên tâm nhưng thao tác nấu vẫn chéo.
- Cửa WC mở thẳng ra bàn ăn hoặc bếp: mùi khi mở cửa, hơi ẩm đọng gần khu nấu.
- Gầm cầu thang và giếng trời bị chặn: khu vực tù, ẩm, không khí đứng, nóng và mốc quanh năm.
Cột mô tả bên trên là quan sát từ công trình ở Việt Nam, khí hậu nóng ẩm, nhà ống nhiều. Còn phần ảnh hưởng theo quan niệm dân gian thì cần kiểm chứng thêm. Anh chị đừng lấy bảng này thay cho việc đo đạc thực tế trong nhà mình.
Ba lỗi ở lối vào: cửa, gương và thói quen đứng ngồi
Ba lỗi này thường đi cùng nhau. Chúng xảy ra ở lối vào – nơi mọi người đi qua nhiều nhất trong ngày.
Cửa chính thẳng trục với cửa sau hoặc nhà vệ sinh là kiểu bố trí phổ biến ở nhà ống. Thẳng trục nghĩa là đứng ở cửa chính nhìn xuyên qua thấy luôn cửa sau. Có người gọi đó là xuyên tâm, nhưng cái đáng nói là khí hậu. Gió lùa thẳng, bụi bay vào, tiếng ngoài đường cũng vào theo. Cuối nhà thường mát hơn về đêm nhưng lạnh hơn buổi sáng. Về công năng, gia đình mất đi khoảng đệm cho đồ đạc và tiếng ồn.
Cách chữa mềm nhất là tạo lớp chắn chứ không bịt kín. Một vách nhẹ, một kệ thấp hoặc tủ giày cao khoảng 1,2 m đặt lệch trục là đủ. Nếu nhà thuê, một tấm bình phong gỗ có thể xử lý trong vài tiếng đồng hồ. Bên mình thấy nhiều khách chọn bình phong cao 1,2–1,4 m. Giá tham khảo từ vài trăm nghìn tới hơn một triệu tuỳ loại gỗ. Đừng kê sát trần, phải chừa thoáng phía trên thì khí mới đi được.
Chuyện gương đối diện cửa hoặc đối diện giường, quan niệm nói là phản chiếu ảnh hưởng. Còn lý do công năng đơn giản hơn nhiều. Buổi đêm đèn ngủ mờ, vừa mở mắt thấy bóng mình trong gương, giật mình là chuyện dễ xảy ra. Ban ngày nắng hắt vào gương rồi hắt ngược vào phòng, khó chịu hơn hẳn. Nếu anh chị dùng gương trang trí, hãy đặt lệch khỏi trục cửa và chỗ nằm. Gương trong phòng thay đồ hoặc trên cánh tủ thì ổn.
Lối vào bí có thể soát rất nhanh. Anh chị đứng ở cửa, cầm một chiếc túi to đi vào như người đang xách đồ về nhà. Nếu phải né, phải lách hoặc va vai vào kệ, tức là lỗi. Kệ giày cao quá 1,2 m, cây cảnh to, kệ trang trí chắn đường là mấy thủ phạm hay gặp. Nhà phố hẹp và chung cư có sảnh nhỏ cần chú ý nhóm lỗi này hơn. Một cách soát khác là tự vẽ sơ đồ phòng khách rồi đánh dấu luồng đi lại. Anh chị xem thêm bài cách tự vẽ sơ đồ phòng khách để biết cần ghi mấy con số nào. Bên mình thường khuyên khách ghi ba số cho mỗi cạnh cửa: chiều rộng lối đi còn lại, khoảng hở từ tường và chỗ đặt được đồ có chân. Làm vậy thì không sửa sai lần hai.
Một sai lầm nhỏ nhưng bên mình thấy rất nhiều: kê sofa đẹp để chụp ảnh, không tính chỗ để cốc nước và sạc điện thoại. Khi sống thật, người ta kéo ghế phụ, đặt bàn nhỏ lệch trục. Dần dần lối vào bí lúc nào không biết. Anh chị có thể tham khảo thêm các phương án sắp xếp gọn gàng cho bố trí phòng khách để chọn cách phù hợp với diện tích nhà mình.
Phòng ngủ: đầu giường, chỗ ngủ và những lỗi trả giá nhanh nhất
Phòng ngủ là nơi lỗi bố trí trả giá nặng và nhanh nhất. Không phải vì phong thuỷ mạnh ở đây, mà vì chúng ta nằm đó 7–8 tiếng mỗi ngày.
Đầu giường tựa kính là lỗi bên mình thấy trong hầu hết căn hộ có cửa sổ lớn. Cửa kính chỉ dày 1–2 cm, cách nhiệt và cách âm thua tường gạch rất xa. Buổi chiều nắng hắt vào kính, gối nóng trước cả khi phòng nóng. Nằm cạnh kính cũng nghe tiếng xe, tiếng gió rít. Đầu giường cần một điểm tựa cứng, tức là tấm tường hoặc vách đặc. Nếu buộc phải kê sát kính, bên mình hay đề xuất: rèm dày hai lớp, lam chắn nắng phía ngoài và một tấm đầu giường dày khoảng 3–5 cm để tạo cảm giác tựa lưng. Không giải quyết 100% nhưng dễ chịu hơn hẳn.
Giường kê sát vách nhà vệ sinh chung cư cũng nằm trong nhóm này. Có người lo vì quan niệm bất lợi vệ sinh. Bên mình tách hai câu chuyện cho rõ. Phần chống ẩm là thật: tường phía sau nhà vệ sinh hấp ẩm mùa mưa, chân tường dễ mốc, ga giường mau ẩm. Phần tâm lý cũng là thật: tiếng nước xả lúc nửa đêm nhẹ cũng đủ làm người khó ngủ tỉnh dậy. Nếu không thể đổi vị trí, hãy xử lý cách ẩm ở chân tường và kiểm tra cửa WC có khít. Có một chuyên đề riêng cho việc này để anh chị đi sâu hơn: chống ẩm chống mốc đồ gỗ phòng ngủ. Trong đó bên mình hướng dẫn cách đo bằng cảm biến và đọc vệt mốc để biết nước đến từ đâu.
Nhóm gia đình trẻ hay mắc lỗi thứ ba: kê giường lệch phòng theo video mạng xã hội. Đặt giường chéo, đặt giường giữa phòng rồi làm vách đầu giường. Nhìn ảnh rất đẹp. Sống rồi mới thấy tủ áo không gần, dây sạc không tới, lau nhà vướng bốn góc. Giường không phải sofa. Anh chị phải lên xuống hai lần trước khi ngủ và một lần sau khi ngủ dậy. Hãy ưu tiên hai việc: có chỗ chống chân và có lối đi lại rộng khoảng 60–70 cm mỗi bên nếu phòng cho phép. Phòng nhỏ hơn thì đi một bên cũng được, miễn chân cắm đất được.
Bên mình từng thi công một căn hộ hai phòng ngủ ở Biên Hoà, khách kê đầu giường sát tường kính xoay tây. Buổi chiều phòng nóng tới mức phải bật hai quạt. Khi đảo giường về tường đặc, chỉ đổi chiều nệm và đi lại dây điện, khách bảo ngủ dễ hơn trong tuần đầu. Chi phí gần như bằng không, chỉ tốn công tháo lắp nửa buổi.
Bếp và cái bẫy giải bếp bằng mẹo vặt
Trong bếp, người ta hay nói thuỷ với hoả xung khắc. Nghe thì tối nghĩa, nhưng quy về bố trí là có lý. Bồn rửa đại diện cho nước ở một dãy thao tác, bếp nấu ở dãy khác, tủ lạnh lại là chỗ khác nữa. Thẳng hàng ba thứ này tạo xung đột công năng rõ ràng.
Khi bếp, bồn rửa và tủ lạnh xếp thành một đường thẳng, người nấu luôn phải xoay người. Tay ướt vừa rửa rau phải với tới tay nắm tủ lạnh. Nước hay văng sang bếp bên cạnh, dầu mỡ cũng văng ngược. Không khí nóng từ bếp thổi thẳng vào tủ lạnh làm máy chạy nhiều hơn. Cách kê tốt là tạo tam giác bếp cổ điển: nấu – rửa – bảo quản đặt thành ba góc. Nguyên tắc quốc tế hay dùng là tổng ba cạnh khoảng 4–8 m, mỗi cạnh trên 1,2 m. Anh chị không cần thuộc con số, chỉ cần nhớ đừng kê thành chuỗi thẳng.
Với căn hộ chung cư, bếp thường bị thiết kế sẵn theo dạng chữ I một dãy. Nếu buộc giữ dãy, hãy tách bằng cách đặt bồn rửa xa bếp nấu một đoạn chừng 40–60 cm để có chỗ thao tác. Đây không phải chuyện phong thuỷ, mà là chuyện tay với được đồ. Bên mình có ghi chú thêm về việc xử lý không gian bếp liền phòng khách, anh chị xem ở bài phòng khách liền bếp chia khu thế nào để chọn cách chắn linh hoạt thay vì đập ra xây lại.
Lỗi giải bếp bằng mẹo mới đáng nói. Khi nhà đã đấu thẳng rồi, nhiều người lên mạng tìm cách giải. Họ dán gương nhỏ, treo chuông gió, đặt một hũ muối, đặt đá phong thuỷ. Đồ thêm nhiều mà thao tác nấu vẫn chéo. Nước vẫn văng ra sàn mỗi lần rửa. Bên mình không phản đối việc giữ niềm tin. Nhưng nếu mục tiêu là sửa bất tiện, hãy làm theo công năng trước. Gương dán dưới gầm tủ bếp chỉ tăng việc vệ sinh. Chuông gió đặt gần chỗ thổi gió sẽ kêu suốt ngày. Tiền mua mấy món đó cộng lại có khi đủ để thuê thợ điện dời ổ cắm cho hợp lý hơn.
Nhà vệ sinh, khu ẩm và những chỗ bịt mất đường khí
Đây là nhóm lỗi mà sửa xong anh chị thấy khác ngay, kể cả không tin phong thuỷ.
Cửa nhà vệ sinh mở thẳng ra bàn ăn hoặc thẳng ra bếp là lỗi vừa công năng vừa quan niệm. Mùi khó chịu, hơi ẩm và vi khuẩn từ khu vệ sinh bay theo gió vào chỗ nấu ăn. Vị trí này dễ nhận ra khi anh chị đẩy cửa ra, hơi nóng sau khi tắm phả thẳng vào lưng người ngồi ăn. Cách chữa tối thiểu là lắp quạt hút bật cùng đèn, giữ cửa đóng mỗi lần tắm. Nếu được, dùng loại khe hở tự đóng ở cánh cửa để không cần nhớ đóng tay.
Nếu đang thuê nhà, các sai lầm thuộc nhóm nhỏ và có thể đảo được nên xử lý trước. Việc nào sửa rẻ, không khoan tường, sau này dễ trả về trạng thái ban đầu thì làm trước. Thông gió của WC, chắn bụi ở khe cửa, thay gối, đổi hướng sofa là mấy việc nằm trong nhóm một. Còn lỗi đấu thẳng bếp và dịch chuyển điện nước là nhóm hai, chỉ nên làm khi anh chị ở lâu dài hoặc có thoả thuận với chủ nhà.
Lỗi bịt mất đường lưu thông khí cũng phổ biến không kém. Giếng trời và gầm cầu thang là hai chỗ hay bị lấp nhất. Người ta thấy tiếc đất nên kê tủ, đặt kệ, che bằng tấm nhựa trang trí. Hệ quả là mùa nóng trong nhà oi hơn, mùi chiên xào đọng lâu hơn. Về công năng, đây là bịt đường thoát khí. Nếu đã che gầm cầu thang, hãy chừa một khoảng hở dưới thấp và giữ khe giữa các tầng. Một số nhà bên mình thi công dùng khe lam gỗ thay vì bịt kín. Vừa che được khuyết điểm, vừa cho khí đi.
Chung cư và nhà phố có điểm khác khi xử lý nhóm lỗi này. Chung cư có áp suất hành lang, hút mùi căn hộ chỉ hiệu quả khi cửa chính đóng và cửa WC hé theo hướng hợp lý. Nhà phố có sân sau và giếng trời nên cần đối lưu giữa trước và sau. Nhà ống bịt giếng trời là mất luôn kênh đối lưu duy nhất. Có lần bên mình đo nhiệt độ giữa nhà phố che giếng trời và nhà để thoáng, chênh đến 3–4 độ vào buổi trưa.
Một việc nhỏ khác thuộc nhóm khu ẩm: đặt tủ giày ngay sau vách nhà tắm. Hơi ẩm ngấm sang làm gỗ mốc ở góc khuất. Anh chị chỉ cần chừa khe hở 5–10 cm giữa tủ và tường, mọi thứ nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Chi tiết này tụi em đã ghi trong một bài riêng về tủ âm tường phòng ngủ, anh chị đọc thêm nếu đang tính làm tủ âm cho gọn nhà.
Ba nguyên tắc bố trí gần như luôn đúng
Mấy nguyên tắc này bên mình dùng trong mọi dự án. Chúng đứng trước cả phong thuỷ và trước cả gu thẩm mỹ.
Thứ nhất, thông gió và ánh sáng phải đi trước yếu tố hợp cung. Có cung hợp đến mấy mà chặn hết gió thì ở không sướng. Cách soát nhanh: đứng ở giữa phòng, cho người khác mở cửa sổ và cửa chính. Nếu anh chị cảm nhận được luồng khí, tốt. Nếu không, ưu tiên xử lý khe hở và hướng mở cửa trước khi mua thêm đồ trang trí.
Thứ hai, đồ theo quy trình sử dụng, đừng kê vì đẹp trước mắt. Anh chị hãy tự viết ra năm thao tác chính trong ngày ở mỗi phòng. Ví dụ với bếp: mở tủ lạnh, rửa, chặt, nấu, dọn. Vẽ đường đi cho từng thao tác. Chỗ nào phải bước thêm một bước, đó là chỗ nên sửa. Bên mình vẫn khuyên khách đo kích thước thật trước khi mua, gồm cả bề rộng cửa, chiều sâu tủ và khoảng hở để ngồi. Có một checklist đáng dùng là tự đo phòng trước khi gọi thợ. Anh chị lấy đó làm yêu cầu tối thiểu cho bất kỳ ai đến làm nhà mình. Nhìn con số, không nghe mô tả.
Thứ ba, phải chừa đường sửa chữa và nâng cấp về sau. Đồ đóng bít thì đẹp nhưng khó thay. Khi chôn đường điện sau tủ, chừa nắp kiểm tra ở vị trí với được. Khi chọn sàn, để lại khoảng 5% dự phòng gỗ. Khi kê tủ, chừa khoảng 50–60 mm để lắp chân nhựa và khe thông khí. Những khoảng nhỏ đó giúp rất nhiều khi anh chị cần thay máy lọc nước hoặc đổi ổ cắm. Nếu không chừa, mọi sửa chữa đều đồng nghĩa với đục phá.
Một điều nữa tụi em hay nhắc khách: đừng đặt giường phòng ngủ phụ ngay cạnh ổ điện tổng hoặc dưới cục nóng điều hoà. Tiếng ù rất khó chịu khi ngủ. Có một bài bên mình đã viết riêng cho phòng ngủ dưới 12m2, chuyên bàn cách xoay xở khi diện tích chật, mời anh chị tham khảo thêm nếu đang ở phân khúc diện tích nhỏ.
Khi nào nên nhờ người có chuyên môn
Không phải lỗi nào cũng cần thợ. Có mấy lỗi tự xử được: đổi hướng sofa, bỏ gương đối giường, chêm chân tủ, kê lại bàn làm việc, đổi rèm. Các lỗi liên quan tới kết cấu và hệ điện nước thì cần chuyên môn. Điều kiện để nhờ người khác thường là một trong ba việc sau: phải đục tường, phải dịch chuyển đường ống, hoặc phải thay hệ tủ gắn liền.
Trước khi gọi thợ, hãy chuẩn bị bằng số. Anh chị đo theo bản đã chuẩn bị, rồi yêu cầu đơn vị trả lời bằng số chứ không bằng mô tả. Cách làm này giúp so sánh giữa hai báo giá rõ ràng hơn. Một dấu hiệu đơn vị làm ẩu thường xuất hiện ngay ở bước khảo sát: không đo, không đánh dấu vị trí ổ cắm, không hỏi anh chị sinh hoạt thế nào. Hoặc hứa sẽ lo hết mà không hỏi một câu nào về lối đi lại trong nhà.
Bên mình từng gặp tình huống đội thợ đến, kê bàn làm việc xong rồi mới tá hoả vì ổ mạng ở phía đối diện. Người thi công ổn sẽ hỏi ba câu tối thiểu: nhà có mấy người, buổi nào dùng nhiều nhất, tiếng ồn và hướng nắng buổi chiều chiếu vào đâu. Nếu khách đang cân nhắc kê bàn làm việc trong phòng ngủ, anh chị xem thêm gợi ý ở bài đặt bàn làm việc trong phòng ngủ để tránh kê xong rồi phải tháo ra làm lại.
Một căn hộ hai phòng ngủ kê lại trong hai tuần
Bên mình kể một ca trực tiếp làm, để anh chị thấy các lỗi trên liên quan nhau thế nào.
Căn hộ ở Biên Hoà, hai phòng ngủ, diện tích khoảng 68 m², hướng tây. Gia chủ hai vợ chồng trẻ và một em bé. Trước khi sửa, phòng khách có sofa quay lưng ra cửa vì chủ nhà muốn nhìn ra ban công. Đầu giường phòng lớn tựa kính hướng tây. Bếp kiểu chữ I với bồn rửa, bếp nấu và tủ lạnh thẳng một hàng. Cửa WC mở thẳng ra khu ăn.
Việc đầu tiên bên mình làm không phải mua đồ. Tụi em đo lại toàn bộ và vẽ luồng đi trong ngày. Sau đó xử lý theo thứ tự tốn ít tiền trước. Đảo sofa sang hướng khác, dùng kệ thấp chắn luồng cửa chính, thay rèm dày hai lớp cho phòng ngủ. Đầu giường đổi về tường đặc, chỉ chừa lối đi một bên vì phòng không rộng. Bếp giữ dãy chữ I nhưng tách bồn rửa xa bếp nấu khoảng 50 cm và thêm một đoạn mặt bàn thao tác ở giữa. Cửa WC được gắn khe tự đóng và thêm quạt hút bật chung công tắc đèn.
Tổng chi phí cho lần kê lại đó nằm dưới mười triệu, phần lớn là rèm và phụ kiện. Tuần đầu tiên khách báo ngủ sâu hơn, buổi chiều phòng đỡ nóng rõ. Điều bên mình thích nhất ở ca này là không phải đập phá gì. Tất cả đều là đổi vị trí và thêm vài món nhỏ đúng chỗ.
