Bàn học cho trẻ: chọn cỡ nào và bao lâu phải chỉnh lại

Bàn học là món nội thất duy nhất trong nhà mà người dùng đổi kích thước mỗi năm. Một bộ bàn ghế vừa vặn lúc trẻ vào lớp một sẽ chật lúc trẻ lên lớp bốn, và cái sai không lộ ra ngay — nó lộ ra ở chỗ đứa trẻ tự nhiên bỏ bàn, mang sách ra sàn hoặc lên giường ngồi học.

Chọn theo chiều cao, không theo tuổi

Người bán hay hỏi “bé học lớp mấy”. Đó là câu hỏi sai. Hai đứa trẻ cùng lớp bốn có thể chênh nhau 15 cm chiều cao, và 15 cm chiều cao là chênh khoảng 60–70 mm chiều cao bàn. Con số duy nhất cần biết là chiều cao của trẻ, đo lúc chân đất, đứng thẳng sát tường.

Nguyên tắc y hệt như với người lớn: mặt bàn nên ngang tầm khuỷu tay khi trẻ ngồi thẳng, thả lỏng vai, cẳng tay song song mặt sàn. Ghế thì phải để bàn chân đặt bằng phẳng xuống sàn hoặc xuống thanh kê chân — chân đung đưa lơ lửng là tư thế khiến trẻ ngồi được mười lăm phút là bắt đầu ngọ nguậy.

Bảng cỡ theo chiều cao trẻ

Bảng dưới là khoảng để đối chiếu. Vẫn nên kiểm lại bằng ba dấu hiệu ở mục sau, vì tỷ lệ chân và thân của mỗi đứa trẻ mỗi khác.

Chiều sâu mặt bàn cho trẻ tiểu học chỉ cần 500–600 mm là đủ cho một quyển vở mở và một cái đèn. Từ cấp hai trở lên, khi có thêm máy tính hoặc màn hình, nên tính 600–700 mm. Chiều rộng 900–1200 mm phủ được gần hết nhu cầu; rộng hơn nữa thường thành chỗ chất đồ chứ không thành chỗ học.

Ba dấu hiệu kiểm nhanh

Cho trẻ ngồi vào bàn trong tư thế đang viết, rồi nhìn ba chỗ:

1. Bàn chân. Phải đặt bằng phẳng xuống sàn hoặc lên thanh kê chân, đùi song song mặt sàn. Chân đung đưa nghĩa là ghế cao.
2. Khuỷu tay. Khi cẳng tay đặt lên bàn, khuỷu tay xấp xỉ ngang mặt bàn. Khuỷu thấp hơn mặt bàn nhiều nghĩa là bàn cao.
3. Hai vai. Nhìn từ phía sau, hai vai phải ngang nhau và thả lỏng. Vai bên tay viết bị nhấc lên là dấu hiệu rõ nhất của bàn cao quá.

Còn một dấu hiệu thứ tư không đo được nhưng đáng tin: nếu trẻ cứ chốc chốc lại quỳ trên ghế, hoặc chống cằm gập người xuống sát vở, thì bộ bàn ghế đang sai cỡ chứ không phải trẻ mất tập trung.

Chỉnh lại mỗi năm một lần

Trong độ tuổi tiểu học và cấp hai, trẻ thường cao thêm khoảng 5–6 cm mỗi năm, có năm nhảy vọt hơn. Nghĩa là cỡ bàn ghế đúng của trẻ đổi liên tục. Đặt lịch kiểm mỗi năm một lần, tốt nhất là vài tuần trước năm học mới, cùng lúc với việc mua đồng phục.

Có ba cách xử lý, tuỳ ngân sách và tuỳ chỗ:

• Bàn ghế chỉnh được chiều cao. Hợp nhất trong giai đoạn tiểu học, khi trẻ đổi cỡ nhanh nhất. Kiểm kỹ cơ cấu chỉnh: loại có chốt và lỗ định vị bền hơn loại chỉ siết bằng ốc.
• Bàn cố định đóng theo cỡ hiện tại, ghế chỉnh được. Rẻ hơn, và vì ghế gánh phần lớn việc chỉnh nên vẫn theo được vài năm. Đi kèm bắt buộc phải có bục kê chân, nếu không nâng ghế lên thì chân trẻ hụt.
• Đóng thẳng cỡ người lớn từ đầu, dùng ghế chỉnh cao và bục kê chân để bù. Cách này chỉ hợp lý khi trẻ đã trên 1m45 — dưới mức đó khoảng bù quá lớn, ngồi không vững.

Những thứ nên bỏ qua

Vài món hay được thêm vào bàn học nhưng thường phản tác dụng:

• Giá sách cao gắn liền phía sau mặt bàn. Nó lấy mất chiều sâu mặt bàn và đổ bóng lên vở. Nếu cần chỗ để sách, làm kệ treo tường cách mặt bàn ít nhất 350–400 mm để còn chỗ đặt màn hình hoặc đèn.
• Mặt bàn nghiêng cố định. Nghe hợp lý cho việc viết, nhưng đồ đạc trượt và máy tính bảng không đặt được. Nếu muốn, chọn loại lật nghiêng được rồi trả về phẳng.
• Bàn quá rộng “để dùng lâu dài”. Trẻ không dùng hết mặt bàn; phần thừa biến thành chỗ để đồ chơi. Rộng vừa đủ và có chỗ cất riêng thì bàn sạch hơn.

Thứ đáng đầu tư thay vào đó là ánh sáng và cái ghế. Một cái đèn bàn tốt đặt đúng phía, cộng với một cái ghế đúng chiều cao, ảnh hưởng tới việc trẻ ngồi được bao lâu nhiều hơn mọi chi tiết khác của cái bàn.